•  گنبد دوازده امام يزد

 در سال 429هجري توسط يكي از سرداران كاكويه ساخته شده است و در آن زمان بر پايه باور هايي كه داشتند ساختمانها را دوازده امام مي نمايند . تهرنگ گنبد خانه اين بنا مانند آتشكده است و گوشه سازي زير گنبد آن ترمبه پتكانه است و داراي يك گنبد است و شايد پوسته روي آن ناري بوده . در بالاي محراب آن گچ بري بر هشته كار شده است .

 

  برج خرقان :

      در سالهاي 460 تا 486 ساخته شده است و داراي دو گنبد است كه يكي از گنبدها گورتكين فرزند صدقه  و ديگري گور پسر آلسيز است . و معمار برج قديم تر محمد زنجاني بوده و معمار برج دومي ابوالمعالي محمد بن زنجاني بوده است هر دو برج هشت گوشه هستند و در هر گوشه اي از بيرون يك پيلك دارند و اين دو گنبد از كهن ترين نمونه گنبده هاي دو پوسته گسته هستند .

 

 

مقبره ارسلان جاذب :

ارسلان جاذب سپهسالار خراسان در زمان محمود غزنوي بوده كه آرامگاه  آن گنبد دو طبقه اي دارد كمرپوش  ( به اشكول دوم در يك فضاي بلند مي گويند ) گنبد روزنه هايي ساخته شده است گنبد آن دو پوسته بوده كه تنها پوسته زيرين آن به جا مانده در جبيره سازي آن پس از گوشه سازي هشت پهلو را با ژغر يا ژغز (آبشار) به دايره تبديل كردند .

آجر كاري زير گنبد به صورت پخته راسته كار شده است .در نماسازي آجري آن به گونه  كله راسته گل انداز زيبا پديد آورده است .

 

برج رسكت ، برج رادكان، برج لاجيم :

برج رسكت و برج رادكان در سالهاي 407 تا 411 هجري و برج لاجيم در سال 413 هجري ساخته شده‌اند .

شكل برج لاجيم استوانه اي است .

گونه ديگري از گچ بري گچ تراش بوده ، كه روش كار بدين گونه بوده كه گچ را با رنگهاي گوناگون مخلوط مي كنند و سپس از سفت شدن آن تكه هايي با شكل ويژه مي‌بريدند و همچون كاشي معوق كنار هم مي چيدند و نگاره اي پديد مي آورند نمونه هاي كار شده اين روش در اردهال كاشان و همچنين در محراب مسجد ساده كار شده ديگر آرايه هاي اين شيوه گونه اي كه كاركرد ساختماني هم دارد ، تاق پتاكه همانند تاق روي محراب مسجد جامع نايين است .

يكي از نمونه هاي ديگر كابندي ، گونه اختاري شانزده در مسجد جامع اردستان يافت مي‌شود .    

 

مقبره امير اسماعيل :

اين مقبره در بخارا در سال 295 هجري و به شيوه خراساني ساخته شده ولي ويژگيهاي شيوه رازي را داراست .

چهار گوشه بيرون ساختمان ، چهار پيلك دارد پيلك ، نيم ستون گرد چپيده به ديوار را گويند . بر خلاف شيوه خراساني در شيوه رازي و نواس كوتاه گرفتن ساختمان چندان جدي نگرفته شده است چون بلنداي گنبد كم نيست و اين گنبد ، پوسته زيرين بوده . و تشگه ( ستون كوچك روي تيزه گنبد كه گنبد بيروني روي آن سوار مي شود )نوك آن نشان مي‌دهد گنبد دو پوش بوده است

 

 گنبد قابوس:

 يكي از خوش تناسب ترين ساختمانهاي جهان در صده چهارم در سال 397 هجري در گرگان ساخته شده است اين ساختمان يك ميل راهنماست كه هم نشان شهر بوده و هم قور قابوس بنياد كننده آن اين مقبر 52 گز ( 500 و 55 متر ) ارتفاع دارد ده پا پيل گرد را گرد استوانه آن را فرا گرفته است ( پا پيل پشت بندي همچون منشور مثلثي شكل ) پوسته بيروني گنبد اين بنا رك است مي توان گمان برد كه ميان دو پوسته گنبد اين بنا پر است و صندوقه چيني است ( گونه اي پر كردن ميان دو پوسته )

آجرهاي به كار رفته در اين بنا پيش و بر است چون ريشه اي مانند دم داشته در بالاي درگاه ورودي گنبد طرح پتكانه  ديده مي شود كه مي توان آن را كهنترين پتكانه دانست