گنبد:

 

در طول تاريخ ،تمدنها سنتي به چادر ،مقبره و محراب به عنوان سمبولي از عالم كائنات مي نگريستند . ايده"خانه كيهاني" از ارتباط دادن سقف هاي گنبدي شكل اين ساختمان ها با آسمانها توسعه يافت . از آنجا كه شكل كروي معناي ژرف براين انسان سنتين داشت . طبيعي بود كه اين معنا را از شكل مشابه ديگري منتقل كند . اصطلاحات "چادر كيهاني" ،"چتر الهي" ،"بيضه كيهاني"، و "جام آسماني" نشانگر عقايد سنتي و معاني باطني        در باره با گنبد هستند.

در فرهنگ اسلامي گنبد داراي تجلي زنده اي از جهان شناسي اسلامي است. به وسيله معاني سمبوليكي ،مفاهيم مركز ، دايره ، و كره نهفته در گنبد به تماميت با واقعيت مي پيوندند.

 يك ارتباط اساسي در اين مورد كه تاكيد زيادي روي آن است ، ايده "روح" مي‌باشد كه همزمان همه موجودات را فرا ميگيرد، همان گونه كه گنبد فضاي محدود به خود را در بر دارد و طاق آسمان كه همه آفرينش را احاطه مي‌كند . عبور اين "روح" از نوك گنبد سمبول وحدت است . اين عبور را مي‌توان به طرف پايين و داراي انبساط به سمت كثرت يا به طرف بالا و داراي انقباض به سمت وحدت دانست.

الگوها و رنگ ها ،هم داخلي و هم خارجي ، مي توانند در اين سبكي نقشي داشته باشند . چرخهاي كيهاني يا مندلها، مانند شكوفه هاي ايجاد شده به توسط هندسه دايره روي سطوح گنبدي نمايان مي‌شوند.

رنگها، ملايم و آرام، تصور عقل را ايجاد كرده و به شور و هيجان نفس اشارت دارند. اين رنگهاي سفيد ،سبز ، آبي ، فيروزه اي و طلايي يا حاصل آجر كاري و گچبري يا تركيبي از آنها هستند. گنبد در همه تجلياتش محل"عرش الهي" پذيراي عقل و آزاد از زمان در شكل است.

مقطع يك گنبد شبيه به تير (نيزه ) و كمان "محمد "(ص)("كلمه")،تير،"حقيقت محمدي"("روح") و نشانه و هدف آن "روح كلي" ("الروح") است. پرواز اين تير روحاني پرواز و خروج از تاريكي به سوي "نور مطلق" مي‌باشد. گنبد نشانه"خدا"شدن " كلمه" (انسان) است.

 

گريو گنبد

در حالي كه گنبد يك بناي مقدس نمايشگر روح كلي است ، گريو ، هشت گوشه زيرآن ، سمبول هشت فرشته حامل عرش الهي و پايه چهار گوش زيرين نمودار جهان ،با چهار ستون كناري (اركان) به عنوان عناصر آن(حرارت، برودت، رطوبت و خشكي) مي‌باشد. كل بنا تعادل و انعكاس "و حدت الهي را در نظم كيهاني نشان مي دهد . هر چند خود بنا نمودار" وحدت" مي باشد، بسته به مرتبه اي كه در نظر گرفته مي شود، مي‌توان در شكل با قاعده بنا انعكاس تناظرات آن با مراتب وجود الهي را مشاهده كرد. در اين صورت قسمت چند ضلعي بنا متناظر چهره هاي صفات الهي ( الصفه ) و گنبد متناظر با "وحدت " كثرت نا پذير است.